Lindeboom Instituut
En de mens zag dat het perfect was? Verslag bezinningsavond 20 november

Kiembaanmodificatie, CRISPR-CAS9, embryonale stamcellen, in-vitro gametogenese, monogenetische aandoeningen, eugenetica. Zomaar een paar termen die langskwamen tijdens de bezinningsavond over voortplantingstechnologie op 20 november. Na verdiepende lezingen van dr. René Fransen en prof.dr.ir. Henk Jochemsen, gingen ruim zeventig bezoekers met elkaar in gesprek over dit complexe en belangrijke onderwerp. Communicatiemedewerker Teunis Brand doet verslag.

In zijn presentatie gaf René Fransen uitleg over de meest recente technische en wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van genetica en voortplanting. De huidige discussie over genetische modificatie heeft een impuls gekregen door de nieuwe techniek CRISPR-CAS9. Deze techniek maakt het mogelijk om vrij nauwkeurig aanpassingen te maken in het DNA. Als die aanpassingen plaatsvinden in het vroegste stadium van de menselijke ontwikkeling, namelijk bij een embryo, kunnen mogelijk erfelijke ziektes worden voorkomen. Doordat de wijzigingen kunnen worden aangebracht in zogenaamde kiembaancellen, zijn ze permanent, en wordt het gewijzigde DNA doorgegeven aan het nageslacht.

De verwachtingen van de nieuwe technische mogelijkheden zijn groot. Het zou ervoor kunnen zorgen dat erfelijke ziektes niet aan het nageslacht worden doorgegeven. Tegelijkertijd is er nog veel onzeker. Is de techniek echt veilig? Wat als er negatieve neveneffecten in het DNA optreden? Die worden dan namelijk ook doorgegeven aan het nageslacht. Om de techniek te verfijnen, pleiten veel wetenschappers voor het kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek. Dat is in Nederland tot op heden bij wet verboden. De huidige maatschappelijke discussie gaat onder andere over de vraag of er een einde zou moeten komen aan dat verbod.

Henk Jochemsen onderstreepte in zijn bijdrage dat voor christenen het kweken van embryo’s voor onderzoek een onbegaanbare weg is. Een embryo is een mens in wording en verdient daarom volledige bescherming. Er zijn echter meer kanttekeningen te plaatsen bij de recente ontwikkelingen. Jochemsen: “We leven in een tijd waarin ziekte wordt gezien als een probleem dat we met technische middelen moeten oplossen. Daarachter gaat een drang naar beheersing en manipulatie schuil. De nieuwe technieken hebben effect op de maatschappij als geheel. We zien al dat kinderen krijgen steeds meer een project van de ouders wordt. En wat zullen de gevolgen zijn voor de acceptatie van gehandicapten?”

Jochemsen zou het in principe toejuichen als erfelijke ziektes worden bestreden door kiembaanmodificatie, mits de techniek veilig is en er geen embryo’s nodig zijn voor onderzoek. Hij stelt echter de vraag of de toepassing van de techniek daartoe beperkt zal blijven. Is er een harde grens te trekken tussen het genezen van ziekten en mensverbetering? Krijgen we in de toekomst een ‘mens op bestelling’, waarbij we gewenste eigenschappen in het DNA ‘plakken’? Dat staat volgens hem haaks op ontvangen van het leven als gave en het besef dat volkomenheid er pas zal zijn in Gods toekomst.

Na de pauze ging het publiek onder leiding van Elise van Hoek-Burgerhart (NPV) met elkaar en de sprekers in gesprek. Alle aanwezigen waren het erover eens dat het embryo volledig beschermwaardig is, en dat er daarom geen wetenschappelijk onderzoek mee gedaan zou mogen worden. Dat betekent echter niet dat er geen discussiepunten waren. Onder christenen is bijvoorbeeld IVF vrij breed geaccepteerd, terwijl die techniek ook tot stand is gekomen op basis van onderzoek met behulp van embryo’s. Bovendien maken de embryo’s die overblijven na IVF-behandelingen ook onderzoek mogelijk, wat er mede voor heeft gezorgd dat er nu weer nieuwe technieken beschikbaar zijn. Iemand uit het publiek stelde naar aanleiding daarvan de vraag of christenen al niet te ver zijn gegaan in de acceptatie van moderne medische technieken. René Fransen: “Als het goed is leidt het christelijk geloof niet alleen tot het respecteren van bepaalde morele grenzen, maar ook tot een andere manier van denken. We moeten kritisch zijn op de denkwijze dat we alles moeten repareren wat kapot is. Ook moeten we ingaan tegen het vooruitgangsgeloof, omdat nieuwe ontwikkelingen altijd hun eigen problemen met zich meebrengen.”

De bezinningsavond kwam tot stand door een samenwerking van de Theologische Universiteit Kampen, het Reformatorisch Dagblad, de NPV-Zorg voor het leven, het Hersteld Hervormd Seminarie en het Lindeboom Instituut.

Foto: André Dorst